Wstęp

       Biostymulacją  laserową  nazywamy  pozytywną  odpowiedź  (reakcję)  tkanek  na naświetlanie słabą wiązką laserową o długości fali świetlnej od 630 do 1100 nanometrów (nm), co odpowiada barwom od jaskrawej czerwieni (633 nm) , do tzw. bliskiej,  choć  już  niewidzialnej,  podczerwieni  (1100  nm).  W  tym właśnie przedziale, absorbcja wody i barwników zawartych w tkankach jest najmniejsza, co umożliwia głębokie (nawet do 6 cm) wnikanie światła do wnętrza organizmu i tym samym pozwala uzyskać pożądany efekt terapeutyczny.

      Biostymulację prowadzi się wyłącznie laserami o małej i średniej mocy, zwykle od 2 do 200 miliwatów (1 mW = tysięczna część wata), wykonanymi w technologii gazowej   (np.  laser  helowo-neonowy)  lub  obecnie  coraz  powszechniej,  w technologii półprzewodnikowej.

     Wszystkie inne źródła światła, np. różnego rodzaju lampy czy żarówki emitują promieniowanie o zupełnie innych parametrach. Na tzw.  barwy terapeutyczne, czyli  skuteczne  w  działaniu na  tkankę,  przypada  zaledwie  ułamek promila wyświecanej energii. Jedynie laser będący szczególnym, najbardziej efektywnym źródłem intensywnego, monochromatycznego (jednobarwnego) światła o odpowiednim kolorze (inaczej - długości fali), zapewnia efekt terapeutyczny. Dzieje się to w sposób całkowicie bezinwazyjny, absolutnie bezpieczny i na tyle subtelny, że wzrost temperatury naświetlanych tkanek nigdy nie przekracza 1 stopnia C.

Dla odróżnienia od wcześniej wprowadzonej do medycyny chirurgii laserowej, w której  istotne  jest  działanie  energetyczne  (cieplne)  wiązki  laserowej, bio stymulacja nazywana jest często niskoenergetyczną terapią laserową (ang. Iow level laser therapy) .

Mechanizmy działania biostymulacji.

Fotony światła są absorbowane przez cytochromy w mitochondriach oraz przez enzymy.   Istotnym  mechanizmem  działania  biostymulacji  jest  uczynnienie fotoakceptorów łańcucha oddechowego, jak, FAD, FMN, NADP i cytochromy, czego wynikiem jest obserwowany wzrost liczby cząsteczek ATP w komórce.  Wykazano także,  zachodzącą  pod  wpływem  absorbowanego,  monochromatycznego  światła laserowego,  fotoaktywację takich enzymów jak:  syntetaza ATP,  dehydrogenaza NADPH,  reduktaza flawinowa,  fosfataza zasadowa,  aminotransferaza,  dysmutaza nadtlenkowa i dehydrogenaza glutaminowa. Zaobserwowano wzrost syntezy RNA, DNA oraz  zwiększenie  liczby mitochondriów,  co  warunkuje  wiele  dalszych  zmian metabolicznych w komórce.

Niezwykle istotnym efektem w procesie biostymulacji  laserowej  jest wzrost aktywności i liczebności populacji limfocytów T, zachodzący pod wpływem wiązki laserowej o małej mocy. Limfocyty T organizują reakcję układu immunologicznego i mają znaczący udział w procesach regeneracji przez miejscowe uwalnianie czynników: wzrostu śródbłonków - EnGF, nabłonków - EpGF, komórek nerwowych -NGF, komórek krwiotwórczych - CSF oraz angiokin, limfokin i interleukin. Wzrost aktywności limfocytów T stymuluje także aktywność fagocytarną i ruchliwość makrofagów oraz monocytów,  co objawia się miejscowym podniesieniem bariery immunologicznej.

Równie  ważnym  efektem  biostymulacji  laserowej  jest  wzrost  aktywności  i zwiększenie liczby fibroblastów oraz przyspieszenie syntezy kolagenu. Efektem jest szybsze gojenie tkanki łącznej, a także lepsze właściwości mechaniczne nowo  powstałego  kolagenu:  poprzez  bardziej  równoległe  ułożenie  cząsteczek tropokolagenu tkanka powstała pod wpływem niskoenergetycznej terapii laserowej jest bardziej odporna mechanicznie na ściskanie i zerwanie.

Udowodniono także stymulujący wpływ biostymulacji laserowej na osteoblasty, których  aktywność  warunkuje  regenerację  tkanki  kostnej,  niezależnie  od etiologii uszkodzenia.  Istotny wydaje się też  fakt  zwiększenia  zawartości wapnia w naświetlanej tkance i gęstości beleczek kostnych.

Ważną cechą niskoenergetycznej terapii laserowej  jest jej wpływ na komórki nerwowe.  Poza  hiperpolaryzacją  błon  i  zwiększeniem  amplitudy  potencjałów czynnościowych, wspomaga ona regenerację komórek nerwowych i komórek osłonki Schwanna.

Niskoenergetyczne promieniowanie laserowe ma również działanie antymutagenne. Komórki naświetlane laserem He-Ne przed i po zadziałaniu czynnika mutagennego (promieniowania gamma) wykazały częstość mutacji zbliżoną do grupy kontrolnej, tj. nie poddanej żadnemu rodzajowi promieniowania.

Wpływ biostymulacji laserowej na tkanki wiąże się ze wzrostem poziomu endorfin. Te  pochodne  proopiomelanokortyny  mają  działanie  przeciwbólowe  18-30  razy silniejsze  od  morfiny  (oczywiście  w  stosunku molowym)  i  jako  substancje endogenne są mniej toksyczne niż leki przeciwbólowe. Miejscowy wzrost poziomu serotoniny uwalnianej z płytek krwi powoduje obkurczenie naczyń krwionośnych, a zmiana stężenia histaminy  i  heparyny umożliwia  poprawę  mikrokrążenia, co zmniejsza obrzęki pourazowe. Wspólnie ze zwiększonym poziomem prostagladyn i kinin  tkankowych, czynniki te wywierają  wyraźny  efekt  przeciwzapalny, obserwowany często już po pierwszym naświetleniu.

Bardzo istotną reakcją tkanek na niskoenergetyczną terapię laserową jest miejscowe  podniesienie  bariery  immunologicznej  objawiające  się  wzrostem zawartości  limfokin,  lizozymu,  interferonu  i  interleukiny,  które  powodują między  innymi  większą  aktywność  fagocytarną  makrofagów  i  neutrofilów. Przyspieszenie regeneracji tkanek obserwowane po biostymulacji laserowej jest związane  z  aktywacją  neoangiogenezy  warunkującej  prawidłowe  gojenie  oraz wzrostem ciśnienia parcjalnego tlenu w tkankach, które zwiększa częstość mitoz.

Biostymulacja we współczesnej medycynie

Biostymulacja laserowa jest nowoczesną,  interdyscyplinarną metodą leczniczą, znajdującą   zastosowanie  w  wielu  dziedzinach  medycyny.   Chroni   przed powikłaniami, oszczędza choremu bólu i skraca znacznie czas powrotu do zdrowia. Zasadnicze efekty kliniczne i towarzyszące im procesy, zachodzące w jej wyniku na poziomie tkankowym i komórkowym, możemy podzielić na kilka rodzajów:
^-  Działanie przeciwbólowe
^-  Działanie przeciwzapalne i przeciwobrzękowe
^-  Działanie regenerujące (naprawcze)
^-  Działanie odpornościowo-stymulujące
^-  Działanie polepszające mikrokrążenie
^-  Działanie odczulające

Najpowszechniejsze zastosowania biostymulacji:                 

-  stomatologia                                                    
-  rehabilitacja, traumatologia i medycyna sportowa                             
-  kosmetyka i chirurgia plastyczna                                             
-  dermatologia                
-  reumatologia                                                                  
-  laryngologia i otolaryngologia                                               
-  ginekologia                                                                  
-  oktologia                                                                   
-  urologia                                                                    
-  gastroenterologia                                                            
-  neurologia                                                                   
-  pulmonologia                                                                
-  kardiologia                                                                  
-  angiologia                                                                  
-  anestezjologia                                                               
-  akupunktura      

Technika prowadzenia zabiegów czyli biostymulacja
 w praktyce                   

Ze względu na zjawiska fizyczne towarzyszące padaniu wiązki laserowe na granicę ośrodków o różnej gęstości, najskuteczniejszym sposobem naświetlania jest bezpośredni kontakt sondy z tkanką. Jeśli nie jest to możliwe, wówczas należy zadbać o prostopadłe podanie wiązki laserowej na tkankę, co minimalizuje odbicie i zmniejsza straty energii. Jest to bardzo istotne, ponieważ tylko  światło zaabsorbowane w tkance wywiera działanie lecznicze. Światło odbite od powierzchni tkanek jest bezpowrotnie stracone dla potrzeb leczenia.            

Dotarcie do zmienionych patologicznie tkanek jest uwarunkowane doborem odpowiedniej długości fali (a tym samym rodzaju lasera). Do naświetlania zmian powierzchniowych, np. skóry czy śluzówki, wykorzystuje się światło czerwone o  długości fali od 632 do 640 nanometrów. Leczenie zmian głębszych wymaga zastosowania niewidzialnej dla oka wiązki podczerwonej, o długości fali od 830  do 850 nanaometrów, głębiej penetrującej tkanki (4-6 cm).                     

Siła reakcji tkanki, a więc efekt biostymulacji laserowej, zależy od ilości energii zaabsorbowanej przez tkankę i jest opisywana krzywą Arndta-Schultza, z modyfikacją  Oshiro.   Ilustruje  ona   zależność  efektu  biologicznego  od zaaplikowanej dawki. Mówiąc ogólnie, słabe i średnie dawki energii pobudzają aktywność fizjologiczną, natomiast zbyt silne - hamują  ją.                     

Do  prowadzenia   zabiegów  biostymulacyjnych  nie   są  wymagane  specjalne uprawnienia. Jedynym i bezwzględnym warunkiem bezpieczeństwa jest wymóg stosowania  przez  pacjenta  i  lekarza  specjalnych  okularów  ochronnych, dostarczanych zwykle wraz z urządzeniem. Jeżeli zabieg został zalecony przez lekarza, może go prowadzić każda osoba przeszkolona w zakresie zasad BHP przy  pracy z laserami i obsługi konkretnego urządzenia.                  

Skuteczność każdego zabiegu będzie jednak wątpliwa, jeżeli zabraknie podstaw  wiedzy medycznej i zasad techniki aplikacji wiązki laserowej. Niezbędną wiedzę na  temat  "warsztatu  pracy",  metodologii  zabiegów  a  zwłaszcza  dawkowania, najłatwiej zdobyć na   specjalistycznych,  profesjonalnych  szkoleniach  organizowanych przez producenta laserów biostymulacyjnych - firmę ACCURO.   

Przeciwwskazania      

                                                        
      Przeciwwskazaniem  bezwzględnym do stosowania  biostymulacji  jest choroba  nowotworowa oraz ciąża.                                                        

      Do grupy przeciwwskazań względnych należą zaburzenia wydzielania  gruczołów dokrewnych,   szczególnie   nadczynność   i   niedoczynność   tarczycy,   nie  ustabilizowana cukrzyca, arytmia, stany ostrej niewydolności krążenia, ciężkie  zakażenia wirusowe  i  grzybice,  wysoka gorączka,  nadwrażliwość na  światło,  przyjmowanie leków światlouczulających, choroby umysłowe. Choroba niedokrwienna  serca może wymagać kontroli kardiologa w trakcie leczenia,  choć aplikowaną  zwykle energię, do 12 J na zabieg, uważa się za bezpieczną.                   

Zamiast podsumowania                                                           

Biostymulacja laserowa:                                                        

     1. nie jest naświetlaniem "szkodliwymi promieniami" laserowymi
 2. nie jest nagrzewaniem tkanek wiązką laserową    
 3. nie jest terapią radiacyjną,  jak np.  naświetlanie "bombą kobaltową" czy  promieniami RTG
 4. nie zmienia normalnej fizjologii tkanek                                    
 5. nie powoduje niebezpiecznej kumulacji wiązki laserowej w tkankach           
 6. nie ma efektów ubocznych i nie zaobserwowano w  wyniku jej działania skutków odległych
 7. ale uwaga! - nigdy nie zastępuje wiedzy i doświadczenia lekarza                                                                     

 Warunki powodzenia biostymulacji laserowej:             
                     

   1.  prawidłowe rozpoznanie                                                       

   2.  zastosowanie odpowiedniego lasera (długość fali, moc)                        

   3. wybór właściwego miejsca naświetlania                                       
   4. prawidłowy sposób prowadzenia naświetlania                                  
   5. aplikacja odpowiedniej dawki energii                                          
   6. właściwy dobór serii zabiegów                                                

Dziwiąc się wielkiej skuteczności wiązki laserowej często zapominamy, że życie powstało w otoczeniu dwóch czynników - wody i ....światła. O podstawowym znaczeniu wody dla zdrowia wiemy od dawna.  Czas teraz na zrozumienie roli  światła.